تسمه تایم

تسمه تایم

تسمه تایم، تسمه تایمینگ و یا زنجیر موتور قسمتی از موتور احتراق داخلی است که زمانبندی سوپاپ‌های موتور را کنترل می‌کند. در بعضی از موتورها برای این کار بجای تسمه از چرخ دنده استفاده می‌شود.

تسمه تایم

زمانبندی موتورها در ابتدا توسط زنجیر انجام می‌شد که باعث می‌گردید موتور ماشین با سر و صدا و اصطلاحاً سنگین کار کند. به همین دلیل و همچنین به علت سادگی استفاده، هزینه کمتر، عدم نیاز به روغن کاری و راندمان بالاتر، به تدریج زنجیر جای خود را به تسمه داد.

اولین تسمه تایم در سال ۱۹۴۵ مورد استفاده قرار گرفته‌است. در سال ۱۹۶۲، خودروی آلمانی «گلاس ۱۰۰۴» اولین خودرویی بود که از تسمه تایم استفاده می‌کرد و به تولید انبوه رسید. سپس در سال ۱۹۶۶ پونتیاک برای اولین بار در آمریکا از تسمه تایم در محصول Tempest خود استفاده کرد. در سال ۱۹۶۶ شرکت Vauxhall تولید طراحی جدیدی از موتورهای ۴ سیلندر را آغاز کرد که در آن از تسمه تایم استفاده می‌شد و همین ترکیب بندی امروزه در غالب خودروها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

عملکرد

در موتور احتراق داخلی، تسمه تایم میل لنگ را به میل بادامک (ها) متصل می‌کند، تا به نوبت بسته شدن و باز شدن دریچه سوپاپ‌ها را کنترل کند. یک موتور چهار زمانه مستلزم این است که سوپاپ‌ها یکبار در هر دو دور میل لنگ باز و بسته شوند که تسمه تایم این کار را انجام می‌دهد. این تسمه دارای دندانه‌هایی است تا بوسیله آن، میل بادامک (ها) را همزمان با میل لنگ بچرخاند. در بعضی از طراحی‌های موتور، تسمه تایم همچنین می‌تواند برای به حرکت دراوردن دیگر اجزاء موتور از قبیل پمپ آب و پمپ روغن نیز استفاده شود.

تسمه تایمینگ

21.pg

این تسمه که درقسمت داخلی، دارای دندانههای عرضی (عاجدار)است،توسط پولی دندانه دار سر، میل لنگ به حرکت درآمده و عامل گردش پولی دندانه دار میل بادامک درقسمت سرسیلندر موتورمیباشد. گردش میل بادامک نیز به نوبه خود باعث بالا و پائین رفتن سوپاپها درجایگاهشان در زمان معینی که نیاز است به محفظه احتراق موتور،سوخت و هوا وارد شود و یا دود خارج گردد،میشود. این زمان معین و مشخص را TIME میگویند. درخودروهای قدیمی از چرخ دنده و یا زنجیری شبیه به زنجیر دوچرخه ولی به صورت چندقلو برای گرداندن میل بادامک که کار آن باز و بسته نمودن سوپاپها میباشد. استفاده میشد.چرخ دنده و زنجیر باعث ازیاد صدا و وزن درموتور خودرو میگردید. خودروهای جدید، برای افزایش قدرت و کاهش مصرف سوخت، دارای موتورهای با تراکم بالا میباشند و معمولا تاج پیستون (سرپیستون) صاف است. درصورت خرابی دندان ها و یا بریدن تسمه مذکور،میل بادامک اصطلاحا از تایم افتاده و سوپاپهایی که نابهنگام باز شده و پایین آمده اند با سطح بالای پیستون برخورد می نمایند. و عاملی برای خرابی پیستون و کج شدن سوپاپها یا خرابی سیلندر و سرسیلندر و شاتونها خواهد شد در این وضعیت موتور خاموش شده تا تعمیر کلی و نصب تسمه جدید روشن نمیشود ضمنا تا رفع مشکل باید از استارت زدن بیهوده موتور، برای جلوگیری از آسیب بیشتر پرهیز کرد.

 عوامل مؤثر درعمر تسمه

 عواملی که باعث کوتاه شدن عمر و یا پارگی تسمه و یا کنده شدن دندانه های آن و نهایتا باعث خارج از تایم شدن موتور قبل از موعد مشخص شده میگردند عبارتند از:

 ۱)     استفاده زیاد از دورهای بالای موتور به خصوص در دوره های بیش از ۴۰۰۰ دور در دقیقه و انجام شتابگیری ناگهانی مثبت TAKE OFFو یا کاهش شتاب ناگهانی منفی با استفده از موتور.

 ۲)     عدم استفاده از دنده متناسب با قدرت و سرعت خودرو، اصطلاحا دنده مرده در سربالائی و یا هنگام عبور ازموانع، باعث فشار نامتعارف بر روی سوپاپهای موتور و درنتیجه مقاومت میل بادامک برای گردش روان توسط این تسمه میگردد.

 ۳)     خرابی بلبرینگ هرزگرد تسمه سفت کن و گیرپاژ آن، باعث پارگی و کشیدگی یا رد کردن و بریدن دندانه تسمه خواهد شد. معمولا کارکرد زیاد و یا سفت بودن زیاد تسمه عامل خرابی هرزگرد میباشد. تسمه باید ۲ الی ۳ میلیمتر قابل انعطاف باشد. و با دستگاه مخصوص سفتی آن تنظیم شود.

 ۴)     نصب تسمه نامرغوب و تقلبی که نوان تحمل فشار و کار زیاد را ندارد. (تسمه نو درسطح بیرونی و داخلی براثر تا کردن برای آزمایش نبایستی ترک و شکستگی دیده شود. و یا الیافی از آن درحال جدا شدن باشد و یا حتی یکی از دندانه های آن مشکل داشته باشد. تسمه هایی که به شکل تاخورده نگهداری شده اند و یا اشیاء دیگری روی آنها گذاشته شده اند. دچارمشکل خواهندشد.)

 ۵)     روغن ریزی سرمیل لنگ و چرب شدن تسمه تایم

 ۶)     عدم استفاده از خودرو به مدت طولانی

  آسیبهای ناشی از بریدن و یا رد کردن و یا جداشدن دندانه های تسمه تایم:

 درخودروهایی که دارای موتور پژو نوعXU7JP/LS1800 سی سی میباشند اگر موتور روشن باشد یا خودرو درحال حرکت باشد و تسمه تایمینگ که عامل گردش میل بادامک و درنهایت پایین بردن سوپاپها میشود یک عاج(دنده) رد کند یا پاره شود و راننده سریعا، دنده خودرو را در وضعیت دنده خلاص قرار ندهد. چون کماکان میل لنگ موتور درحال گردش براثر حرکت چرخها میباشد باعث بالاآمدن پیستون میگردد دراین وضعیت سرپیستون با ته سوپاپهایی که پائین مانده اند،برخورد میکنند و موجب آسیب به سوپاپ و پیستون و یا سایر اجزاء موتور خواهد شد. بنابراین تعویض به موقع تسمه تایم باعث جلوگیری از آسیب به موتور خودرو میگردد هنگام تهیه تسمه نو، به جنس آن از نظر مرغوب بودن و استحکام دندانه ها، به علت حساسیت،حتما توجه کنید و نگذارید مکانیک نوع نامرغوب را نصب نماید.